مراحل رشد گفتار کودک از تولد تا ۳ سالگی؛ از اولین صداها تا جملهسازی
مراحل رشد گفتار کودک از تولد تا ۳ سالگی؛ از اولین صداها تا جملهسازی
رشد گفتار کودک یکی از شگفتانگیزترین مراحل رشد اوست.
نوزادی که درروزهای اول زندگی فقط با گریه نیازهای خود را بیان میکند، درمدت کوتاهی یاد میگیرد صدا تولید کند، ارتباط برقرار کند، کلمات را به کار ببرد و در نهایت جملات پیچیدهتری بسازد.
بسیاری از والدین درباره زمان حرف زدن کودک، تعداد کلماتی که باید بلد باشد و نشانههای تأخیر گفتاری سؤال دارند.
شناخت مراحل رشد گفتار کودک از تولد تا ۳ سالگی به والدین کمک میکند تا به جای مقایسه کودک خود با دیگران، مسیر طبیعی رشد او را بهتر درک کنند و در زمان مناسب از مهارتهای زبانی او حمایت کنند.
رشد گفتار فقط به توانایی بیان کلمات محدود نمیشود؛ بلکه شامل شنیدن، درک زبان، ارتباط غیرکلامی، تقلید صداها، تعامل اجتماعی و توانایی بیان احساسات و نیازها نیز میشود.
رشد گفتار کودک چگونه شکل میگیرد؟
توانایی صحبت کردن نتیجه همکاری چند بخش مهم در بدن کودک است:
* رشد مغز و ارتباطات عصبی
* قدرت شنوایی
* کنترل عضلات دهان و زبان
* تجربههای ارتباطی با والدین
* بازی و تعامل اجتماعی
* قرار گرفتن در محیط غنی از زبان
مغز کودک در سه سال اول زندگی سرعت رشد بسیار بالایی دارد و تجربههایی مانند صحبت کردن، آواز خواندن، کتاب خواندن و بازیهای تعاملی باعث تقویت مسیرهای عصبی مرتبط با زبان میشوند.
کودکی که زیاد با او صحبت میشود، فرصت بیشتری برای شنیدن واژهها، درک معنا و تمرین ارتباط دارد.
مراحل رشد گفتار کودک از تولد تا ۳ سالگی
مراحل رشد گفتار کودک از تولد تا ۶ ماهگی
در ماههای اول زندگی، کودک هنوز کلمهای بیان نمیکند؛ اما پایههای زبان در حال شکلگیری است.
مهارتهای گفتاری کودک از تولد تا ۳ ماهگی
در این دوره کودک:
* با گریه نیازهای خود را بیان میکند.
* به صدای والدین واکنش نشان میدهد.
* ممکن است هنگام شنیدن صدای آشنا آرام شود.
* صداهای ساده مانند «آ» یا «او» تولید میکند.
* با نگاه و حرکات بدن ارتباط برقرار میکند.
گریه کودک اولین شکل ارتباطی اوست. والدینی که به گریه کودک پاسخ میدهند، به او یاد میدهند که ارتباط گرفتن مؤثر است.
مهارتهای گفتاری کودک ۳ تا ۶ ماهگی
در این سن کودک:
* شروع به غان و غون کردن میکند.
* صداهای مختلف را امتحان میکند.
* با شنیدن صدای والدین لبخند میزند.
* تلاش میکند صداهایی شبیه گفتوگو تولید کند.
* به تغییر لحن صدا واکنش نشان میدهد.
بازیهایی مانند تقلید صدا، آواز خواندن و صحبت کردن چهره به چهره، به رشد مهارتهای زبانی کودک کمک زیادی میکنند.
رشد گفتار کودک از ۶ تا ۱۲ ماهگی
نیمه دوم سال اول زندگی دوره بسیار مهمی برای رشد زبان کودک است.
کودک در این مرحله:
* صداهای بیشتری تولید میکند.
* هجاهایی مانند «با»، «ما»، «دا» را تکرار میکند.
* به اسم خود واکنش نشان میدهد.
* معنی بعضی کلمات ساده را متوجه میشود.
* با اشاره کردن درخواستهای خود را نشان میدهد.
* تقلید صداهای دیگران را تمرین میکند.
در حدود پایان یک سالگی، بعضی کودکان اولین کلمات معنیدار خود را بیان میکنند؛ مانند:
* مامان
* بابا
* آب
* بده
البته زمان شروع صحبت در کودکان متفاوت است و تفاوتهای فردی طبیعی هستند.
رشد گفتار کودک از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی
بعد از یک سالگی، رشد واژگان کودک سرعت بیشتری میگیرد.
کودک در این سن معمولاً:
* چند کلمه ساده را بیان میکند.
* دستورات ساده را متوجه میشود.
* برای درخواست کردن از کلمات یا اشاره استفاده میکند.
* نام بعضی اشیا را یاد میگیرد.
* صداهای حیوانات را تقلید میکند.
برای مثال ممکن است بگوید:
«آب بده»
یا با گفتن یک کلمه منظور خود را منتقل کند.
در این مرحله والدین نباید فقط منتظر حرف زدن کودک باشند؛ بلکه باید با او گفتوگو کنند.
مثلاً هنگام غذا خوردن:
«این سیبه. سیب قرمزه. میخوای سیب بخوری؟»
این جملات ساده باعث افزایش دایره لغات کودک میشوند.
رشد گفتار کودک از ۱۸ تا ۲۴ ماهگی
این دوره یکی از مهمترین دورههای جهش زبانی کودک است.
کودک معمولاً:
* تعداد کلمات بیشتری یاد میگیرد.
* شروع به ترکیب دو کلمه میکند.
* نام افراد و اشیا را بیان میکند.
* سؤالهای ساده میپرسد.
* احساسات خود را بهتر نشان میدهد.
نمونه جملههای این سن:
* مامان بیا
* آب میخوام
* توپ بده
در این مرحله کودک بیشتر از هر چیزی از طریق بازی یاد میگیرد.
بازیهای نمایشی مانند غذا دادن به عروسک، بازی با حیوانات اسباببازی یا نقش بازی کردن، فرصت فوقالعادهای برای رشد زبان هستند.
رشد گفتار کودک از ۲ تا ۳ سالگی
بین دو تا سه سالگی، تغییرات چشمگیری در مهارت زبانی کودک ایجاد میشود.
کودک در این دوره:
* جملات چندکلمهای میسازد.
* سؤالهای زیادی میپرسد.
* درباره اتفاقات روز صحبت میکند.
* اسم خودش را میگوید.
* درخواستها و احساساتش را بهتر بیان میکند.
* داستانهای کوتاه تعریف میکند.
مثال:
«من امروز پارک رفتم.»
«مامان برام کتاب بخون.»
در پایان سه سالگی، بیشتر کودکان میتوانند با اطرافیان ارتباط کلامی قابل فهم داشته باشند؛ هرچند ممکن است هنوز برخی صداها را درست تلفظ نکنند.
عوامل مؤثر بر رشد گفتار کودک
رشد زبان فقط به سن کودک وابسته نیست؛ عوامل مختلفی در آن نقش دارند.
۱. ارتباط زیاد با کودک
صحبت کردن روزانه با کودک مهمترین عامل تقویت زبان است.
حتی نوزادان قبل از اینکه معنی کلمات را بفهمند، ریتم و آهنگ زبان را یاد میگیرند.
۲. کتاب خواندن برای کودک
کتاب خواندن از نوزادی باعث:
* افزایش دایره لغات
* تقویت تمرکز
* رشد تخیل
* افزایش علاقه به گفتوگو
میشود.
لازم نیست کودک حتماً تمام داستان را بفهمد؛ شنیدن زبان خودش یک تجربه یادگیری ارزشمند است.
۳. بازیهای تعاملی
بازی بهترین روش یادگیری کودک است.
بازیهایی که به رشد گفتار کمک میکنند:
* بازی اسم بردن اشیا
* شعر و ریتم کودکانه
* بازی تقلید صدا
* بازیهای نمایشی
* قصهگویی
* بازی با عروسکها
۴. کاهش زمان صفحه نمایش
تماشای زیاد تلویزیون و موبایل فرصت گفتوگوی واقعی را کم میکند.
رشد زبان زمانی اتفاق میافتد که کودک:
* سؤال بپرسد.
* پاسخ دریافت کند.
* احساساتش را بیان کند.
* با دیگران تعامل داشته باشد.
نشانههای تأخیر گفتار در کودکان
هر کودک سرعت رشد خودش را دارد، اما برخی نشانهها نیاز به توجه بیشتری دارند.
نشانههای قابل توجه قبل از یک سالگی:
* واکنش ندادن به صداها
* نداشتن تماس چشمی کافی
* نداشتن غان و غون تا حدود ۹ ماهگی
نشانههای قابل توجه بین یک تا دو سالگی:
* استفاده نکردن از کلمات ساده
* نداشتن تلاش برای ارتباط
* عدم درک دستورهای ساده
نشانههای قابل توجه بعد از دو سالگی:
* ترکیب نکردن دو کلمه
* ناتوانی در بیان نیازها
* دشواری شدید در ارتباط با دیگران
در صورت مشاهده این نشانهها بهتر است با متخصص گفتاردرمانی یا پزشک کودک مشورت شود.
چگونه والدین میتوانند به رشد گفتار کودک کمک کنند؟
با کودک صحبت کنید، حتی اگر پاسخ نمیدهد
توضیح دادن اتفاقات روزمره بسیار مؤثر است.
مثلاً:
«الان داریم کفش میپوشیم.»
«مامان داره غذا درست میکنه.»
جملات کودک را کاملتر کنید
اگر کودک گفت:
«ماشین»
شما بگویید:
«بله، ماشین قرمز بزرگ.»
این کار بدون اصلاح مستقیم، زبان کودک را گسترش میدهد.
به کودک فرصت پاسخ دادن بدهید
گاهی والدین سریع جواب کودک را میدهند. بهتر است چند ثانیه صبر کنید تا کودک فرصت فکر کردن و بیان کردن داشته باشد.
از بازی برای آموزش استفاده کنید
کودک زیر سه سال با نشستن و تمرین کردن زبان یاد نمیگیرد؛ بلکه از طریق تجربه، حرکت و بازی یاد میگیرد.
کارگاههای مادر و کودک با ایجاد محیطی غنی از تعامل، بازی، موسیقی، قصه و فعالیتهای گروهی میتوانند فرصت مناسبی برای تقویت مهارتهای ارتباطی کودکان فراهم کنند.
نقش کارگاه مادر و کودک در رشد گفتار کودک 
سالهای اول زندگی، زمان طلایی رشد مهارتهای ارتباطی است.
در کارگاه مادر و کودک، کودک فرصت دارد:
* با کودکان دیگر تعامل کند.
* مهارتهای اجتماعی را تمرین کند.
* شعر و ریتم بشنود.
* بازیهای کلامی انجام دهد.
* تجربههای حسی و حرکتی داشته باشد.
این فعالیتها علاوه بر رشد زبان، به تقویت اعتمادبهنفس، استقلال و مهارتهای شناختی کودک نیز کمک میکنند.
جمعبندی:
مسیر رشد گفتار کودک را با آرامش همراهی کنیم.رشد گفتار کودک یک مسیر تدریجی است که از اولین گریهها آغاز میشود و تا جملهسازی و گفتوگو ادامه پیدا میکند.
مهمترین کاری که والدین میتوانند انجام دهند، ایجاد محیطی سرشار از ارتباط، بازی، محبت و فرصت تجربه است.
به جای اینکه کودک را با دیگران مقایسه کنیم، بهتر است نشانههای رشد او را دنبال کنیم و با فراهم کردن فرصتهای مناسب، او را در مسیر یادگیری همراهی کنیم.
کودکانی که در سالهای اول زندگی فرصت تعامل، بازی و شنیدن زبان غنی را دارند، پایههای قویتری برای ارتباط، یادگیری و رشد اجتماعی خواهند داشت.
شرکت در کارگاه های مادر و کودک جی جا با 11 شعبه فعال در تهران و کرج محیط ی غنی زیر نظر تسهیلگران متخصص کنار والدین برای داشتن روزهای کودکی متفاوت و غنی کودکان این سرزمین در کنار خانواده ها هستیم.
دیدگاهتان را بنویسید